مسجد و مدرسه آقابزرگ کاشان کجاست؟

سلام نو _ سرویس گردشگری: تاریخچه ساخت مسجد به ساله‌های ۱۲۱۳ هجری شمی تا ۱۲۲۳ هجری شمسی برمی‌گردد. در این دوره حاکم‌های قاجار بر ایران حکومت می‌کردند. آن زمان حاج محمد تقی خانبان حاکم وقت کاشان و پدر زن ملا محمد مهدی نراقی بود. شاه دستور داد تا حاج تقی با هزینه خودش مدرسه و مسجدی بسازد تا مردم در آن نماز بخوانند. آقا بزرگ و دیگر مجتهدهای کاشان نیز کلاس‌هایی برای درس و بحث را در آن برگزار کنند؛ البته داستان دیگری هم رایج است.

ویژگی‌های بنا و معماری مسجد و مدرسه آقابزرگ

معمار مسجد مدرسه آقا بزرگ استاد شعبان بود. این مسجد مانند سایر بناهای کاشان به شیوه معماری گودال باغچه (حیاط تحتانی) ساخته شده است و جزو مساجدی به شمار می‌رود که سه شبستان دارد. یکی از ویژگی‌های مجموعه آقا بزرگ تلفیق شبستان با مسجد و مدرسه‌ است که از زیباترین و بهترین نمونه‌های ایجاد هماهنگی و اتصال دو بنا در کنار هم محسوب می‌شود. گنبدخانه مسجد مدرسه آقا بزرگ روی هشت پایه عظیم قرار دارد. در این مسجد برخلاف دیگر مساجد که جبهه جنوب گنبدخانه را برای ساخت محراب مسدود می‌کنند جرزهای نسبتا قطوری می‌سازند، قسمت جنوب، جنوب شرقی و جنوب غربی آن آزاد و رها بنا و محراب مسجد در دیوار رواقی ساخته شده که گرداگرد گنبدخانه قرار دارد.

در زمان حاج ملا تقی محمدعلی نراقی، فرزند آقابزرگ، شبستان غربی گنبدخانه با ۴۰ ستون ساخته و از این جبهه ارتباط با بیرون مسدود شد. در مسجد مدرسه آقا بزرگ تزییناتی چون گچ‌بری، نقاشی، کارهای چوبی (کنده‌کاری، گره‌چینی، آلت و لقط) مقرنس‌کاری، کاشی‌کاری، رسمی‌بندی، یزدی‌بندی، کتیبه‌های نفیس گچی و کاشی مشاهده می‌شود. یک جفت در نفیس کنده‌کاری شده در ورودی اصلی مسجد وجود دارد که با گره‌چینی و گل میخ تزیین شده است. نقاش مجموعه‌ آقا بزرگ استاد محمد باقر قمصری بوده است. کتیبه‌های خطاطی مسجد نیز توسط استاتید برجسته خوش‌نویس کاشان از جمله محمد ابراهیم (جد خاندان معارفی)، محمد حسین (جد خاندان ادیب) و بسلمه‌های طغری به دست سید صادق کاشانی نوشته شده‌اند.

معماری ویژه؛ گنبدخانه بر روی ۸ پایه عظیم بر پا شده، زیرا در طرح مساجد قدیمی ایران ایجاد گنبد بر روی پایه‌های آزاد به ندرت دیده می‌شود. نتیجه عملی اجرای این نوع طرح، جریان یافتن هوای خنک در فضای گنبدخانه در فصول گرم و تابستان‌های داغ منطقه کویری است.

گودال باغچه (حیاط تحتانی)؛ حوض بزرگ (آب‌نما) و باغچه‌های آن به طراوت فضا کمک می‌کند. با توجه به سادگی و بی‌پیرایگی این مجموعه، زیاده‌روی در تزیین، به‌ویژه در کاشی‌کاری این بنا به چشم نمی‌خورد.

تزیینات؛ گچ‌بری، نقاشی، کارهای چوبی (کنده‌کاری، گره‌چینی، آلت و لقط)، مقرنس‌کاری، کاشی‌کاری رسمی‌بندی و یزدی‌بندی. یک جفت درِ نفیس (درِ مدخل اصلی مسجد) که کنده‌کاری و با گره‌چینی و گل میخ تزیین شده‌است. میخ‌های روی در به تعداد آیات قرآن است، این مسجد دارای بافت نسبتاً قرینه است.

محل قرارگیری مسجد و مدرسه آقابزرگ

ساختمان این بنا در روزگار پادشاهی محمدشاه قاجار آغاز گردید و در سال‌های نخستین سلطنت ناصرالدین‌شاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳ق)، به پایان رسید. به نظر می‌رسد که این مجموعه، بر روی آثار به جای مانده پس از زلزله ۱۱۹۲ق یا دوره‌های گذشته ساخته شده باشد، به خصوص شبستان ۴۰ ستون شمالی مسجد که احتمالاً پیش از احداث گنبدخانه بر روی بقایای خانقاه، مسجد، مقبره و مدرسه خواجه تاج الدین (متعلق به اواسط سده ۹ق) ساخته شده‌است. تلفیق این شبستان با مسجد و مدرسه‌ای که بعداً در کنار آن ایجاد گردید، یکی از نمونه‌های ایجاد هماهنگی و اتصال دو بنا در کنار هم است.

این مسجد و مدرسه در محدوده تاریخی و بافت قدیمی شهر، مجاور بقعه خواجه تاج‌الدین و در محله‌ای به همین نام بنا گردیده و در خیابان آقابزرگ، منشعب از خیابان فاضل نراقی واقع است و از نظر استواری هنوز وضع مطلوبی دارد. مسجد مدرسه آقا بزرگ از جمله دیدنی های شهر کاشان به حساب می‌آید که در مرکز این شهر و در نزدیکی سایر جاذبه‌های تاریخی دیگر قرار دارد. این مسجد مدرسه در کوچه‌ای هم نام خود در خیابان فاضل نراقی واقع است. آدرس: استان اصفهان، کاشان، خیابان فاضل نراقی، کوچه مسجد آقابزرگ.

• ساعت بازدید: ۹ تا ۲۰
• قیمت بلیط: رایگان
• در این مسجد همچنان نماز جماعت برگزار می‌شود؛ بنابراین در هنگام نماز به نمازگزاران احترام بگذارید.
• بهترین زمان بازدید: بهار و پاییز

دیدنی‌های اطراف مسجد مدرسه آقا بزرگ

حمام فین: بی‌تردید در بین بناهای تاریخی کاشان، اسم حمام فین را شنیده‌اید. این حمام تماشایی در باغ فین کاشان است که داستانی تلخ از مرگ صدراعظم ایران را روایت می‌کند. باغ فین طبیعتی زیبا و دل‌انگیز دارد. در بخش جنوبی باغ دو حمام کوچک و بزرگ از دوران قدیم به جا مانده است. بهار و پاییز این باغ دیدنی است. اگر دستی بر حرفه عکاسی هم دارید، می‌توانید عکس‌هایی تماشایی در این باغ بگیرید.

خانه طباطبایی ها کاشان: خانه طباطبایی ها کاشان یکی از زیباترین خانه‌های قدیمی شهر است. این خانه بخشی از فرهنگ، معماری سنتی و اصالت کاشان را در خودش دارد. معماری و نقش‌ونگارهای این خانه را نمی‌شود با کلمه‌ها وصف کرد. عظمتی در لابه‌لای خشت‌به‌خشت خانه طباطبایی‌ها وجود دارد که تاریخ و فرهنگی غنی ایرانی‌ها را نشان می‌دهد. اگر گذرتان به کاشان افتاد، بازدید از این عمارت را فراموش نکنید.

خانه بروجردی ها کاشان: اگر قصد گشت‌وگذار در کاشان را دارید، به خانه بروجردی ها هم سری بزنید. این عمارت، از باشکوه‌ترین خانه‌های قدیمی است که قدمتش به دوره قاجار می‌رسد. معماری و عظمت این مجموعه بسیار برجسته و تماشایی است. زیرا بزرگ‌ترین نقاش‌ها و هنرمندهای ایرانی مثل کمال‌الملک و صنیع‌الملک نقش‌وطرح‌های بنا را کشیده‌اند. هر گوشه از این عمارت با نقاشی‌ها و گچ‌بری‌های چشم‌نوازش گنجینه‌ای ارزشمند است.