مطالبات پنج لایه جامعه بعد از اعدام مه افرید
مهران ابراهیمیان
مطالبات پنج لایه جامعه بعد از اعدام مه افرید
پس
از اعمال مجازات مه آفرید واکنش‌های بسیاری از سوی افکار عمومی عنوان شد
که بیشتر حول پنج محورکلی قابل تقسیم است که به نوعی مطالبه پنج لایه جامعه
را در مواجهه با این پدیده نشان می‌داد.
لذا نمی‌توان اعدام یک متخلف بزرگ را پایان راه مقابله با فساد در
دستگاه‌های اقتصادی دانست و توجه به آنها برای راهبرد مواجهه با چنین
پدیده‌هایی می‌تواند راهگشا باشد. گروه نخست مردم عامی بودند که سخنان خود
را بیشتر معطوف به دو بخش بیان می‌کردند. آیا پول‌های اختلاس شده به بانک و
ودولت بازگشت، تکلیف خاطیان دیگر چه می‌شود؟
این گروه که با
هزاران مطلب درباره پرونده تخلف 3 هزار میلیارد تومانی بمباران اطلاعاتی
شده بودند بی‌شک هنوز با اعدام یک نفر در این باره اقناع کافی نشده‌اند و
لذا هنوز صحبت و تحلیل در فضاهای مجازی تا کف خیابان‌ها و تاکسی‌ها در این
باره ادامه دارد. البته هستند کسانی که تحت تأثیر فیلم‌های سینمایی «اگه
می‌تونی منو بگیر» و «گرگ وال استریت» معتقدند که نباید این افراد را
اعدام کرد بلکه باید از نبوغ آنها برای سالیان متمادی و بعد از گذراندن
دوران محکومیت شان برای جلوگیری از چنین جنایت‌های اقتصادی استفاده کرد.
گروه
دوم حقوقدانانی بودند که با طرح دو سوال جدی‌تر این مسئله را پیگیری
کردند، سوال اول مربوط به تناسب جرم با مجازات بود و سوال دوم نقش مجازات
تعیین شده در بازدارندگی و پیشگیری حوادث مشابه.
کارشناسان حقوقی
در این باره معتقد بودند که نحوه برخورد با این مجرم باید علنی‌تر باشد و
ایجاد ترس از مجازات صورت گرفته نمی‌تواند نقش موثری در جلوگیری از چنین
پدیده‌هایی ایفا کند. با این حال عده‌ای نیز بر این باور بودند که اجرای
احکامی این چنینی برای اخلالگران اقتصادی بی‌تردید نشان می‌دهد که اراده
قوه قهریه با مفسدان اقتصادی بر برخورد جدی با آنها است. سومین گروه
اقتصاد‌دانان بودند که شاید تند‌ترین اظهار‌نظر را دکتر راغفر و دکتر رنانی
در این باره بیان کرده بودند. این اقتصاد دانان بر این باورند
که:«عمده‌ترین دلیلی که باعث می‌شود فساد اقتصادی در ایران رخ دهد درآمد
حاصل از فروش منابع طبیعی چون نفت و گاز است» و «چیدمان این جامعه فسادآور
است. جامعه ایران همچون کارخانه‌ای است که به شکل سیستماتیک و ساختاری فساد
تولید می‌کند. در چنین ساختاری اشکال، فقط از بابک زنجانی‌ها نیست. بابک
زنجانی را اعدام هم که کنند، محصول بعدی تولید می‌شود. کما اینکه از فاضل
خداداد، شهرام جزایری و مه آفرید خسروی گذشته‌ایم و به بابک زنجانی
رسیده‌ایم.»و…
این گروه که بیشتر ریشه‌های مشکلات اقتصادی را در
ساختارها جست‌وجو می‌کنند، معتقدند که باید ساختارها را اصلاح کرد و امثال
این افراد نیز بیشتر شاخ و برگ زدن درخت فساد است و تازمانی که
مکانیزم‌هایی برای هدایت منابع به سوی بخش‌های مولد وجود نداشته باشد و
تازمانی که بخش‌های غیر مولد (دلالی و خدمات) جذابیت دارد نمی‌توان مانع
پیدایش چنین پدیده‌هایی شد.
گروه چهارم بدهکاران بانکی فعلی هستند
که لابد نشست‌های امروز در اتاق بازرگانی در روز گذشته نشان از ایجاد دغدغه
میان آنها است که همین افراد نیز به دو گروه تقسیم می‌شوند.
گروه اول
تولید‌کنندگانی هستند که تحت تأثیر شرایط حاکم بر اقتصاد طی سال‌های اخیر
(تحریم و اشتباهات مدیریتی و...) روزگار سختی را می‌گذرانند و در
بازپرداخت اقساط خود ناتوان هستند و بدهی‌هایشان معوق شده و لذا نه تنها
نباید مورد تعقیب قرار گیرند بلکه باید از آنها حمایت کرد.
گروه
دیگر ازاین دسته، کسانی هستند که به دلایل دیگری غیر از موضوع مطرح شده (
مثلاً سرمایه‌گذاری در بخش‌های دیگر یا سوءاستفاده از شرایط تورمی و…)
ترجیح شان عدم پرداخت بدهی‌ها به بانک‌ها است. بدیهی است تکاپوی این دو
گروه در یک راستاست بنابراین باید هم فعالان واقعی اقتصاد مراقب اختلاط
عامدانه آنها و موج سواری‌شان باشند و هم رویکرد اصلی قوه قضائیه و مجریه
باید به سوی این گروه زیاده خواهی باشد که اصطلاحا «کاسبان تحریم» و
«کاسبان تورم» هستند.
گروه پنجم ریشه را فرهنگی می‌دانند. آنها
ریشه این توسعه نیافتگی را در فرهنگ اقتصادی مردم جست‌وجو می‌کنند. آنها بر
این باورند که باور به اینکه یک شبه پولدار شدن با هر روشی فرهنگ قابل
قبولی است، فضای اخلاقی جامعه را تحت‌الشعاع قرار داده است.
آنها
بر این باورند که این فرهنگ به دلیل وجود متقاضی در دستگاه‌های اداری رشدی
تصاعدی داشته و توانسته است سیستم اداری را نیز به ویروس فساد آغشته کند و
لذا آنتی ویروس آن نیز فرهنگ‌سازی و اصلاحات فرهنگی در این حوزه است.
