سیاسی

نقد اصلاحات؛ آری یا خیر

علیرضا گودرزی

نقد اصلاحات؛ آری یا خیر

حال اینکه موافقان نقد جریان اصلاحات با پذیرش این واقعیت که تفکر اصلاح طلبی ذاتا از ذیل تفکر نقادی و پرسش گری متولد شده است، بزرگترین دلیل خود را بر لزوم ورود به جریان مذکور، جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته دانستند.

دومین جلسه از سلسله نشستهای نقد اصلاحات تحت عنوان “نقد و بررسی عملکرد اصلاح طلبان” با حضور جمعی از فعالین باشگاه جوانان اصلاح‌طلب در هفته جاری برگزار شد.

به گزارش سلام نو، محوریت این جلسه “چگونگی نقد” و “بررسی و نقد خرداد 76” بود. در جلسه هفته گذشته نیز “ورود یا عدم ورود به نقد اصلاحات” مورد بررسی قرار گرفت، که این عنوان بخشی از زمان شروع نشست این هفته را نیز در بر گرفت.

متن زیر خلاصه ای از برآیند گفتگوهای رد و بدل شده در جلسه مذکور است:

نقد اصلاحات آری یا خیر

منتقدان نقد اصلاحات بر این باور بودند که پرداختن به آن چه پیش از این رخ داده است ،  موجبات ماندن در مختصات زمانی گذشته را فراهم می آورد و مارا از واقعیات حاضر دور می کند. دیگر اشکالی که این دیدگاه به نقد جریان اصلاحات وارد می کند هزینه بر بودن نشر نتایج روند نقادی جریان اصلاحات از حیث سوء استفاده  جریان های فرصت طلب، دل آزردگی احتمالی بزرگان اصلاحات و ریزش بدنه مردمی اصلاحات می باشد.

حال اینکه موافقان نقد جریان اصلاحات با پذیرش این واقعیت که تفکر اصلاح طلبی ذاتا از ذیل تفکر نقادی و پرسش گری متولد شده است، بزرگترین دلیل خود را بر لزوم ورود به جریان مذکور، جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته دانستند. نپرداختن به بعضی اشکالاتی که در سطح بدنه جریان اصلاح طلبی وجود دارد و پاسخ ندادن به بعضی ابهامات از دیگر دلایل آنها برای پرداختن به روند نقادی است.ابهاماتی که گهگاه بخشی از مشغولیت ذهنی نسل جوانتر اصلاحات را فراهم می آورد. همچنین وجود بعضی نشانه ها مبنی بر تکرار اشتباهات دوران دوم خرداد در زمان حاضر نیز دلیلی دیگر است بر لزوم اینکار. چرا که این نگاه معتقد است نداشتن نگاهی پرسش گرانه به آنچه در گذشته و در مختصات زمانی دوم خرداد رخ داده است می تواند زایای حوادثی باشد که نتیجه آن رکود ناگزیر اصلاح طلبان در سطح بالای کشور باشد. جریان یاد شده بر این باور است که ورود خود خواسته ، عالمانه و مهندسی شده اصلاح طلبان به جریان نقادی ، علاوه بر در دست گرفتن پرچم نقد و هدایت آن به جاده منطق و صلاح ، افکار عمومی را از آن حیث با خود همراه میکند که این اقدام به نوعی ، بدعت در عرصه فعالیت های سیاسی یک جریان میباشد، که گروهی خود خواسته و از روی میل و برای احترام به ابهامات اذهان عمومی خود را به چالش بکشد ، نقد کند و خود پاسخگوی آن باشد.

چگونگی نقد

حقیقتا روش نقد و چگونگی استفاده از ابزار نقد پر اهمیت ترین و اصلی ترین گام در پیمودن مسیر نقادی است . آنجا که این ابزار در عین اینکه میتواند نقش اصلاح گری را ایفا کند ، می تواند به سلاحی خطرناک برای سوژه مورد بحث باشد. لکن دقت به ظرافت های روند نقادی واقعیتی مورد پذیرش تمام طرفین بحث در جلسه اخیر بود.

لزوم حفظ اخلاق و احترام ، خصوصا نسبت به بزرگان جریان اصلاحات و کسانی که در طول دوران زمامداری دولت اصلاحات ، بخشی از بدنه دولت بودند از جمله مهمترین آنهاست. این واقعیت که دوران دوم خرداد حتما با ایراداتی همراه بوده است و این ایرادات ناشی از عمل شخص یا اشخاصی از بدنه اصلاحات بوده است ،بر کسی پوشیده نیست.اما آنچه واجب تر از هر واقعیتی در جریان انتقاد به جریان اصلاحات خود نمایی میکند ، لزوم رعایت احترام کسانی میباشد که اصلاحات و اصلاح طلبی در زمان فعلی حتما و قطعا وام دار و مدیون سلسله فعالیت ها و ترشحات ذهنی آن بزرگان میباشد. این امر بدان جهت مورد توجه است که عدم رعایت این اصل حیاتی ، چونان دودی بر چشم جریان اصلاح طلبی ورود خواهد کرد و خوراک سوء استفاده جریانهای معاند را فراهم می آورد.اتفاقی که علاوه بر وارد کردن آسیب های جدی به جریان اصلاح طلبی و شکستن حرمت بزرگان این مسیر ، کار را برای فعالیت نسل دوم اصلاح طلبان-  به دلیل از بین بردن احتمالی نقش پشتوانه معنوی بزرگان و ریزش بدنه – بیش از آنچه که هست دشوار خواهد کرد.

اما دیگر نکته ای که در سیر مسیر انتقادی نسبت به اصلاحات باید مورد توجه قرار گیرد،  لزوم ورود به حوزه ها و میدانهایی است که به زبان اقتصادی آورده آن بیش از هزینه آن باشد.یعنی پیامد سنجی جریان نقد و نگاه کاربردی به آنچه که قرار است از زبان خودمان در انتقاد به جریانی که خودمان ذیل آن قرار میگیریم بیان شود . شناسایی خواست و نیاز بدنه و احیانا جامعه و رصد نیازهای فعلی کشور در بیان برخی دیدگاهها یقینا می تواند بیشتر ما را در نیل به خواست گفته شده سوق دهد.استفاده از تریبون های شاخص و تابلو دار اصلاح طلب جهت بیان انتقادات ، جهت کاهش شبهات نسبت به خروج طراحان انتقادات از جریان اصلاح طلبی ، دیگر نکته ای است که باید در این میان مد نظر قرار گیرد.

همچنین محدود نکردن این سیر انتقادی صرفا و صرفا بر نسل اول اصلاحات و بسط آن بر نسل دوم موضوعی است که اهمیت آن مورد توجه شرکت کنندگان در نشست بود. چرا که تحدید این تفکر مفید به نسل اول ، علاوه بر مصونیت بخشی کاذب به نسل دوم موجی از بد بینی را از طرف نسل اول بر نسل دوم ( احتمالا ) گسیل خواهد کرد. علاوه بر آن محدود کردن این اتفاق در سیر زمان، تابویی از عدم لزوم نقد نسل دوم اصلاحات را در اذهان تولید خواهد کرد.

دوم خـــــــرداد 76

از آنجا که حماسه دوم خرداد 76 را می توان شروع حیات رسمی جریان اصلاحات و ورود این تفکر تحول خواه به عرصه سیاسی کشور دانست ، لازم بود برای ورود به میدان نقادی بر این جریان اصلاح گرانه ،تفکرات، کنش ها و واکنش های منتسب به جریان اصلاحات را از ابتدای این تاریخ و حتی کمی قبل تر از آن آغاز کنیم.آنجا که بسیاری از باورهای امروزی نسبت به این دیدگاه و عکس العمل های رایج نسبت به اشخاص و روش های ماخوذه ، ریشه های عمیقی در آن روزها دارد.

چرا خاتمی پیروز شد؟ چرا ناطق نوری شکست خورد؟ نتیجه انتخابات 76 ، در حقیقت پیروزی سید محمد خاتمی بود یا شکست جبهه مقابل؟ آیا خروجی انتخابات دوم خرداد صرفا واکنشی اعتراضی به حاکمیت تفکر موجود بر بنیانهای سیاسی فرهنگی و اقتصادی ایران آنروز بود یا پیروزی گفتمانی مدرن در راستای نیازهای جامعه؟ آیا می توان تمام آنچه در دوم خرداد رخ داد را در یک یا دو عامل خلاصه کرد و آیا اصلا میتوان با نگاهی خلاصه شده در یک یا دو عامل تمام پارامترهای رفتارشناسانه جامعه آنروز را رصد کرد و آنرا نقشه راهی برای کامیابی در مسیر بسط ایده اصلاح گری در جامعه دانست؟

سوال های فوق شاید مهمترین عناوین مطرح شده در جلسه روز شنبه بود. سوالهایی که پاسخ به آنها شاید خود دلیل بسیاری از نتیجه گیری های درست ما در آینده نسبت به وقایع سیاسی کشور باشد. اما آنچه به صورت اجمالی در نشست مذکور مطرح شد را می توان به طوری که در ادامه نوشته حاضر می آید مطرح کرد.

فضای اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی دولت کارگزاران در فاصله سالهای 68 تا 76 مولد اتفاقاتی بود که خصوصا طبقه متوسط و نخبه را گهگاه آزار می داد. هرچند آنچه شیوه دولت کارگزاران نامیده میشود ، بنا به عقیده ی بعضی از نخبگان  ، شاید تنها راه حرکت کشوری بحران زده در ریل توسعه پس انقلابی حقیقتا بزرگ و  غربال کننده و جنگی هشت ساله  و ویران گر – که به نوعی طولانی ترین جنگ قرن گذشته از لحاظ زمانی به شمار می آمد – بود. درهرحال یکی از مهمترین پیامدهای سیاست های اعمال شده توسط دولت کارگزان ، عدم شفافیت در عرصه های مختلف بود. هرچند اینجا بنا به نقد دولت سازندگی نیست ، اما آنچه گفته شد ، خود مولد یکی از اصلیترین دلایل پیروزی سید محمد خاتمی در دوم خرداد بود.

چرا که فضای شکل گرفته در نتیجه عملکرد دولت سازندگی شبهاتی مبنی بر عدم توجه دولت مردان به خواست عمومی را مطرح کرد. در چنین فضایی سید محمد خاتمی با شعاری مدرن و به روز و مطابق با خواست عمومی و خصوصا طبقه متوسط گسترش یافته، به صحنه انتخابات آمد.در حقیقت در روزهایی که ذهنیت خودآگاه جامعه به سمت شکل دادن به مفاهیمی همچون ” فضای باز سیاسی” ، “جامعه مدنی” ، ” اخلاق مداری” و … میرفت ، سید محمد خاتمی با خوانشی صحیح از فضای تازه شکل گرفته جامعه ، روند حرکتی خود در انتخابات را بر همان مبنایی گذاشت که مورد نیاز و خواست جامعه بود. در روزهایی که آیت الله ناطق نوری  صحبت از انفکاک خیابانها به باندهای ” زنانه مردانه”  میزد ( که البته صرفا و صرفا واکنشی آنی و کارشناسی نشده در فضای هیجان زده انتخابات به پیشرقراولان گفتمان توسعه جامعه مدنی بود) ، سید محمد خاتمی با چهره مدرن از روحانیت امروزی از ظاهر تا باطن به صحنه آمد و ضمن احترام به عقاید مذهبی مردم ، از حاکمیت بر ایران ، با کمک همه ایرانیان سخن به میان آورد . آنچه تحت شعار ” ایران برای همه ایرانیان” در گقتمان انتخاباتیش مطرح شد. در حقیقت خاتمی با اتکا به خواست عموم مردم و رصد نیازهای روز جامعه پا به عرصه سیاسی گذاشت.

او در فضای ایرانی که هنوز هم درگیر گفتمانهای بعضا تند انقلابی بود صحبت از فضای باز سیاسی می کرد و خود را همانطور که بود ، شخصیتی صلح جو ، قائل به گفتگو و اخلاق مدار نشان داد. خاتمی در عین توجه به خواست نسل جدید و جوان مترقی آنروز ، با اتکایی ( خواسته یا نا خواسته) بر نسبش با پیغمبر اسلام (ص) ، توجه به خط قرمز های مورد احترام جامعه مذهبی ایران و اصرار بر گفتمان های اصلی انقلاب خصوصا در رابطه با امریکا ، علاوه بر داشتن رای نسل پیشرو تر ، از رای های طبقه سنتی و مذهبی جامعه نیز برخوردار شد. گزاره هایی که مجموعا او را لایق تصاحب بیست میلیون رای در انتخاباتی کرد که چه از نظر شور انتخاباتی و چه از لحاظ تعداد شرکت کنندگان تا به آنروز بی نظیر بود .

در حقیقت می توان این برداشت را از برآیند این جلسه داشت که پیروزی سید محمد خاتمی تنها متکی به یک یا دو عامل نبود و معلول چندین اتفاق و رخ داد بود که خود آگاهانه یا غیر آن، موجبات پیروزی اصلاحات و تولد اصلاح طلبان را  در عرصه سیاسی کشور فراهم آورد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Are you human? Please solve:Captcha


همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا