سیاسی

قرائت رحمانی و انسانی از دین

صمد علیپور

قرائت رحمانی و انسانی از دین

چرا باید قدرت و ثروت ما را چنان وسوسه کند که ضمن آسیب رساندن به دین، ‌با پاک ترین فرزندان این سرزمین وجوانان مظلوم این روزگار، ناشکیبایی و نامهربانی پیشه کنیم وخدای نا کرده، برای کسب اندکی از قدرت و ثروت، خاک در چشم فضیلت وحقیقت بپاشیم.

صمد علیپور یادداشتی را برای سلام نو ارسال کرده که در ادامه می‌خوانید:

من قصد دارم حوداث اخیری که در کشور و بویژه در استان بر جوانان نواندیش
اصلاح طلب و تحول خواه در سالگرد دوم خرداد در ساری حادث شد از منظر دیگری
تحلیل نمایم و آن منظر، منظر دین و معرفت دینی و عقلانیتی که در قرائت
رحمانی و انسانی از دین نهفته است.

به نظر می رسد ما امروز در جامعه دینی، به نوعی از دین ورزی که دین ورزی
معرفت اندیش نام گرفته است ورسالتی پرسشگرانه و نقادانه و غیر مقلدانه برای
خود قائل است بهره ای نمی بریم و به تکثر فهم ها و سیالیت فهم دینی نمی
اندیشیم.

و به همین دلیل با کمترین و کوچکترین وزش نسیم مخالفت ها، دگر اندیشی ها و انتقاد ها، چو بید بر سر ایمان خود می لرزیم.

ما اگر پلورالیستیک بودن دین (کثرت گرایی) را باور داریم چه دلیلی می تواند
داشته باشد که به قول یکی از روشنفکران دینی معاصر که “ما در عالم رای، در
عالم نظر، در عالم معرفت، جزم اندیش و تک رو و تک اندیش باشیم و به
پنداریم در هر زمینه ای یک رای بیشتر وجود ندارد و آن هم رای ماست و بعد با
قوت و قدرت بخواهیم آن را اعمال کنیم” .

دینداری معرفت اندیش به دلیل کثرت گرا بودنش، عقلانیت را چون معشوقی در
آغوش می گیرد و از مواجه شدن با دریای سئوال و پرسش و نقد، پرهیزی ندارد و
گوش جان به آراء و اندیشه های دیگران می سپارد، بر خلاف دینداری معیشت
اندیش که فقط به یک قبله نظر می کند و دین را به متاعی برای خرید، برای
فروش، برای بهره جویی، برای برخوردهای مادی، ثروتی و قدرتی مبدل می سازد و
دینداری اش عامیانه و مقلدانه است و همه حقیقت و گوهر دین را در اعمال
ظاهری می بیند و صرفا” بر انجام مناسک پای می فشارد.

چرا باید قدرت و ثروت ما را چنان وسوسه کند که ضمن آسیب رساندن به دین، ‌با
پاک ترین فرزندان این سرزمین وجوانان مظلوم این روزگار، ناشکیبایی و
نامهربانی پیشه کنیم وخدای نا کرده، برای کسب اندکی از قدرت و ثروت، خاک در
چشم فضیلت وحقیقت بپاشیم.

دین حنیف و لطیف دریایی را، به حوضچه ای کم عمق و کم مایه مبدل ساختن و
چنین چشمه ای زلال را رهسپار برکه ها نمودن، بی تردید ویقیقناً جامعه ای
را و نسلی را و چه بسا نسل هایی را از ساحل نجات بخش و طمانینه آمیز و از
خنکای مسرت بخش آن چشمه سار سیراب کننده ( دین ) محروم ساخته ائیم . و آیا
ستمی و ظلمی عظیم تر از آن می توان سراغ گرفت؟

به قرائتی انسانی و رحمانی از دین می اندیشم و باغی آکنده از صلح و صفا و
مدارا را در نظرم مجسم می کنم که گل های رنگارنگی از محبت و شفقت ومهربانی و
نرم خویی در آن چون نخستین ستیغ روشنایی خورشید می درخشند. کدام قلب رحیم
مومنی است که سراسیمه ومشتاقانه به سویش روان نشود؟ وکدام دل انسان آزاده
ای است که با آن پیشینه ی تمدن درخشان و سرشار از آرمان های انسانی
واخلاقی، سوار بر مرکب تیزرو نگردد و به دروازه آن نزدیک نشود؟ به راستی ما
درکجای این قله ی اخلاق و شرف و انسانیت و دیانت ایستاده ایم ؟ در پایش؟،
در دامنه اش ؟، در کدامین نقطه این قله؟ . قرن هاست که دردمندان و ادیبان
و متفکران، آوای دلنشین مهرورزی و شکیبائی ومدارا، و شفقت و محبت بر خلق
را در صحفه صفحه کتاب ها و دیوان ها به ما یادآور گشته اند :

آسایش دوگیتی تفسیر این دو حرف است با دوستان مروت، با دشمنان مدارا ( حافظ )

نوح، نهصد سال دعوت می نمود دم به دم انکار قومش می فزود

هیچ از دعوت عنان واپس کشید هیچ اندر غار خاموشی خزید

قوم بر روی سر که ها می ریختند نوح از دریا فزون می ریخت قند

موسیا در پیش فرعون زمن نرم باید گفت قولاً لیناً

آب اگر در روغن جوشان کنی دیگدان و دیگ را ویران کنی ( مولانا )

آری این است فریاد مروت آمیز و مدارا جویانه حافظ و عسل فروشی مولانا در
مقابل تلخی ها و سرکه ها که همه این فریادها منطبق بر آموزه های دینی و
قرآنی است.

این روزها به بهانه پژوهشی دیر هنگام، دوباره به سراغ کتاب بسیار عمیق،
خواندنی و تکان دهنده، غم انگیز و اما تسلی بخش وجدان بیدار ( تسامح و تعصب
) نوشته اشتفان تسوایک، ترجمه سیروس آرین پور که سالهاست با دست پر توان
محتسبان و ممیزان فرهنگی، امیدی بر چاپ مجدد آن توسط نشر فرزان نمی رود
رفتم .

نویسنده در این کتاب به یکی از مردان آزاده سده شانزدهم میلادی می پردازد که ارج و قدرش تا به امروز نشناخته مانده است.

او در آن عصر ظلمت، روزگار جنبش اصلاح دینی، علیه دنیا پرستی پاپ ها و
سلطنت ظالمانه شان صدای خود را بلند می کند و با ایمان آهنین خواستار اجرای
تعالیم واقعی مسیح می شود و دفاع از ارزش های جاودانه الهی می پردازد. نام
او را حتی روشنفکران غربی نیز نشنیده اند و نمی شناسند. نام او “سباستین
کاستلیو” است وتوماس مان نویسنده آلمانی پس از خواندن این کتاب درباره او
به اشتفان تسوایگ می نویسد : من در باره کاستلیو هیچ نمی دانستم و از شما
به خاطر آشنا کردنم با او سپاسگزارم . با او، من دوست تازه ای در اعماق
تاریخ برای خود یافته ام.

سباستین کاستلیو، همان انسانی که یک عمر با تعصب و خشک اندیشی به مبارزه مدنی پرداخت.

عبارت پر مغزی از کتاب او در هنر شک ورزیدن نقل شده است :

“آیندگان از خود خواهند پرسید: چه شد پس از آنکه روشنای صبح یک بار بر
دمیده بود، ما دیگر بار مجبور شدیم در ظلمات روزگار بگذرانیم ؟”

سباستین کاستلیو همان انسانی است که قهرمانانه و دلیرانه و با آنکه هر دم
در تهدید متعصبان است اما درفش باورهای انسانی اش را بر فراز آن زمانه
بیداد بر می افرازد که هیچ کس را نمی باید به زور به پذیرفتن باوری واداشت و
هیچ قدرت دنیوی مجاز به کار بست قهر بر وجدان آدمیان نیست.

و نیز در ما نیفست مداراگری خود بسی پیشتر از لاک (فیلسوف انگلیسی) و هیوم
(‌فیلسوف اسکاتلندی) و ولتر ( نویسنده و متفکر فرانسوی) و بسیار شکوهمندانه
تر از آنان یکسره حق آزادی اندیشه را اعلام می کند، زندگی خود را خطر می
کند و به گرو می گذارد.

و چه دردناک است از پا درآمدن این پیام آور آشتی، با دستان خشونت بار قهر کور که جنگ افزاری به جز اندیشه خود ندارد.

کتاب مذکور نکته های تکان دهنده و ژرف فراوانی دارد که هر انسان دردمند
وبویژه آن که سودای دین در سر دارد از خواندن آن بسیار لذت میبرد. و البته
چاره ای ندارد که لذاید معنوی حاصله از خواندن را با دریایی از حسرت واندوه
و حیرت در آمیزد.

چنانچه در صحفه 216 آمده است :

تا دنیا دنیاست ناسازگاری بین آزاد اندیشی انسانی و خشک اندیشی مکتب
پرستانه برقرار خواهد ماند. بین جان های آرامی که جز نگهداشت باورهای
خویشتن خواستی نمی دارند و دعوی پرستانی که تا جهانی را به ثناگویی و پیروی
از اندیشه هایشان به ابتذال نکشانند، آرام نمی گیرند. در آن سو وجدانی پاک
و بی آلایش به سنجیدگی سخن می گوید و در این سو قدرت پرستی آزمندانه به
تکفیر و تهدید پا پیش می گذارد. اما حقیقت راستین را نمی توان با کینه ورزی
خدشه دار کرد وحادثات نفسانی ناب، همواره نه با زور تعصب، بلکه با اعتدال و
خویشتنداری و به آرامی دست می دهد.

چنانچه در صفحه 43 و 44 آمده است :

همواره، قدرتی زوروزر و جزم اندیش که از درون جنبشی آزادیخواهانه سر بر
میآورد، برآرمان آزادی سخت گیر تر است تا یک قدرت موروثی . همیشه آنانی که
فرمانروایی شان را وامدار یک انقلابند در برابر نوجویی بی گذشت ترینانند و
بی تحمل ترین ها.

و چنانچه د ر صفحه 213 از قول پیامبر مهربانی حضرت مسیح نوشته است :

“هرآن کس که بی سببی بر برادر ایمانی خویش خشم آورد، در برابر محکمه عدل
الهی پاسخگو خواهد بود، و هر آنکه برادر ایمانی خویش را به بدی بخواند به
ظلمات در افکنده خواهد شد. و ما خداوند را عاشقانه شاکریم با این پیامبران
پیام آور صلح و آشتی و ادیان آسمانی و تعالیم لطیف و روحانی . از صبر و
حوصله همه نیکان و دوستان سپاسگزارم.”

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Are you human? Please solve:Captcha


دکمه بازگشت به بالا