سلام‌نو پلاس

جذابيت و زیبایی در هنر

کشش و میزان اثر گذاری یک اثر هنری را می توان جذابیت آن اثر یا القای لذت تعریف نمود.
وقتی از میران جذابیت یک اثر صحبت می کنیم در واقع از میزان مقبولیت آن اثر هنری صحبت می کنیم. در نتیجه روحیه و نظر مخاطب آن اثر هنری موجب جذابیت و یا مقبولیت هنر در نظر مخاطب می شود؛ و نمی توان به صورت مطلب جذابیت را تعریف کرد.

اما جذابیت هنر چیست؟

بعضی از فیلسوفان و تئوریسین‌های هنری با استفاده از نظریه زیبایی شناسی به این پرسش پاسخ داده اند. فلاسفه ای همچون هیوم، جان استوراتمیل، کانت و گادامر در این گروه قرار می گیرند.

آنان لذت حاصل از هنر را به عنوان عامل ارزش و جذابیت آن اثر می دانند. البته این معیار به دلیل این شیوه ارزش گذاری منتقدانی هم دارد؛ که دلایل همین انتقادات موجب ایجاد نظریه لذت گرایی زیبایی شناسانه شد و نظریه پردازان و نویسندگانی مثل تولستوی و بند تو کروچه نیز از این نظریه حمایت کردند.

دلایل و مطالبات این گروه را نیز بارها شنیده ایم آن احساس است. یکی از راه های لذت بخشی یک اثر هنری به هیجان آوردن احساس مخاطب است؛ اما ادعای یاران نظریه بیانگرایی زیبایی شناسانه این است که محتوای یک اثر هنری احساس است.

منتقدان زیادی باور دارند که لذت، زیبایی، برانگیختن احساس به نظرات و تجربه گذشته مخاطب مربوط است و همگی با اینکه ارزش زیادی دارند ولی نمی‌شود به هیچ کدام از آن‌ها به تنهایی به عنوان جذابیت یک اثر هنری بسنده کرد.

تعریف زیبایی و تناسب در هنر

فیلسوفان در گذشته تقارن و تناسب را اساس زیبایی می دانستند که در زیر گذری به نظریه های آنان می کنیم:

ارسطو معتقد بود نظم، تقارن و تعین که علوم ریاضی آن ها را در درجات مشخصی معین کرده است فرم های تشکیل دهنده زیبایی هستند.

آگوستین قدیس نیز تناسب را موجب زیبا به نظر رسیدن اشیا می دانست و همسنگی و توازن را زیبایی می دانست.

عده ای از متفکران بر این اعتقاد بودند که قوای ذهنی و عقلی افراد میزان درک آن ها از زیبایی را تعریف می کند و به همین دلیل ارسطو نیز به علوم ریاضی اشاره دارد و ارسطو معتقد است که حیوانات از درک لذت هماهنگی محروم‌اند چون قوای عقلی ندارند و احساس آن‌ها دقت لازم را ندارد. او زیبایی را در نظم و تقارن و تعین تعریف می‌کند.

خلاقیت یک هنرمند زمانی که تعریف زیبایی برای او مشخص شد و دانست چه کند یا حداقل فهمید که چه چیزی امکان دارد یک اثر هنری را جذاب تر کن شکوفا تر می شود. شناخت زیبایی هم برای فلاسفه که در خصوص آن نظریه پردازی و تأمل می کنند و هم برای خود هنرمند نیز جالب توجه است؛ زیرا با کشف تعریف زیبایی به دستورالعملی برای ایجاد هنر جذاب منتهی شود.

زیبایی و احساس در هنر

هیوم اعتقاد دارد که زیبایی و احساس به یکدیگر پیوند دارند و همچنین احساس ذات زیبایی است.

نتیجه این نظریه این است که زیبایی بدون وجود مشاهده گر وجود ندارد. زمانی که ما در خصوص عشق به زیبایی و لذت از آثار زیبا سخن می گوییم در واقع انکار ارتباط زیبایی و احساس غیر ممکن است. در واقع وقتی ما به یک قطعه موسیقی گوش می دهیم دچار احساسات عمیق و شدید روحی شده و جذب آن اثر زیبا خواهیم شد.

نظریه‌های هیوم و سانتایانا به ما تأکید می کند که چشم بیننده باید آن اثر را زیبا ببیند و در واقع می توان گفت زیبایی یک فرآیند ذهنی است همانند مزه شوری و شیرینی که به حس چشایی شخص وابستگی دارد. می توان گفت از نظر آن دو زیبایی فقط یک ویژگی ذهن آدمی نیست و در واقع معیاری است که در حس و احساس وجود دارد و موجب احساس لذت توسط ما می شود.

عده ای هنر را فقط هنر اخلاق گرا می پندارند و دلیل جذابیت و مقبولیت یک اثر هنری را این می دانند و اثر گذاری های مثبت اجتماعی، اخلاقی، آموزشی، تربیتی و…نشاءت گرفته از آن است و از نظر آنان هنر به چیزی اطلاق می شود که موجب پالایش، والایی و اعتلای روحی انسان گردد.

گروهی دیگر اعتقاد دارند هنر نسخه ای از اصل طبیعت است و هر چیز در طبیعت مصداق هنر و ارزش هنری دارد و این گروه از مخاطبان هنر از طبیعت الگو برداری می کنند.

عده ای دیگر معتقدند که لذت از هنر از کشف و شهود بیننده ناشی می شود و سازنده اثر فقط انتقال دهنده و یا روایتگر نیست بلکه مخاطب را وادار به تخیل و تعقل می کند و از این طریق عقاید و نظریه‌های خود را به ذهن مخاطب منتقل می کند.

عنصر اصلی و سازنده هنر تخیل و عاطفه است و چون تخیل یکی از عوامل ایجاد هنر است نمی توان به آن تک بعدی نگریست و عاطفه و احساس هنرمند یک اثری هنری را ایجاد می کند از این رو هر فرد نسبت به یک اثر هنری دریافت و درک خاص شخص خود را دارد و از راهی جذب آن هنر می گردد.

هنر باید از نظر مخاطب جذاب باشد تا بتواند در زندگی فرد متجلی و یک نمایش بی روح و خشک نباشد و بتواند تأثیرات مثبتی در زندگانی مخاطب بگذارد. پس هنر همانند دیگر جنبه‌های زندگی باید جذاب و با روح باشد تا موفق باشد.

باید توجه کرد چون مرزهای زیبایی و جذابیت در هم آمیخته می شود و نمی توان به خوبی آن را تفکیک کرد و در واقع لذت ساخت جذابیت هنری خود یک عامل بحث بر انگیز است.

زیبایی را نمی شود تعریف کرد و فقط می توان گفت که زیبایی جذب کننده و لذت آفرین است و هنر نیز به دلیل همین زیبایی در نگاه بیننده با ارزش است. نظریه پردازان بزرگ فلسفه وجودی هنر را این گونه توصیف می کنند که هنر مثل مرواریدی در پوسته سخت تعریف جای گرفته است؟

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Are you human? Please solve:Captcha


دکمه بازگشت به بالا