روایتی از اتفاقات پس از نهضت عاشورا در «خورشید کاروان»

سلام نو – سرویس فرهنگ و هنر | رمضان کوه مسکن : با شیوع ویروس کرونا و تعطیلی سالن های نمایش تماشای تئاتر از طریق فضای مجازی در میان مخاطبان و علاقمندان به این حوزه افزایش یافته است و تماشای تئاترهای اجراشده در سالیان اخیر در شبکه های اینترنتی و در قالب وی او دی با استقبال خوب مخاطبان همراه شده است.

«خورشید کاروان» نام اثری است به نویسندگی مهدی متوسلی که وی برای نگارش این اثر اقتباسی از ۴ منبع معتبر تاریخ خمیس، منتهی الامال، موسوعه کلمات الامام الحسین(ع) و تذکره خواص الامه بهره گرفته و تلاش کرده است تا بدون کمترین شبهه‌ای آن را برای عموم آماده کند و به‌قدری در نگارش آن دقت نظر به خرج داده است که بتواند مهر تائید برخی صاحب‌نظران مطرح را نیز بر آن بزند و حتی بر اساس گفته برخی بزرگان متن نوشته شده شبیه ترین سند به این کار است. در واقع این نمایش برگرفته از بازنویسی یک پرده از نمایشنامه «هیهات من الذله» اثر ابوالقاسم حیادار تحت عنوان «دیر راهب» است.داستانی معروف که ازجمله مستندترین و دقیق‌ترین داستان‌های تاریخی صدر اسلام به‌حساب می‌آید و همه کتاب‌های تاریخی بر مستند بودن زوایای تاریخی این داستان تاکید می کنند که روایتگر دوازده منزل طی شده از کربلا تا شام می باشد.

آنچه سبب موفیت این نمایش در طی حدود سی سال اجرا شده است، همان متن بی نظیر و بی نقص و دلنشینی است که نویسنده آن را نگارش کرده است. لذا تغییراتی که در طی سالیان سال اجرای این نمایش رخ داده است، بیشتر جزئی و در نکات فنی آن بوده است.

حسین مسافر آستانه از چهره های مطرح تئاتر کشور نخستین فردی بود که تصمیم به کارگردانی این اثر گرفت و لذا از حضور بزرگانی همچون مرحوم انوشیروان ارجمند، کرامت رودساز، فرهاد بشارتی، مهدی امینی و … در این نمایش بهره گرفت و نام «خورشید کاروان» را بر سر زبان ها انداخت. سپس محمود فرهنگ تصمیم گرفت تا با کمی تغییر در ساختار نمایش و شیوه ای نو به ادامه اجرای آن بپردازد و لذا کارگردانی اثر را بر عهده گرفت و بازیگرانی همچون جلیل فرجاد به  این مجموعه اضافه شدند.

با کمی دقت و اندیشه در شیوه اجرای «خورشید کاروان» در می یابیم که این نمایش نیم نگاهی هم به تعزیه و چگونگی اجرای آن دارد و لذا در بخش هایی از نمایش اتفاقات به شیوه تعزیه گونه روایت شده اند.

از سوی دیگر و با توجه به اینکه نسل جوان آثار بسیاری را در قالب تعزیه در وصف سید و سالار شهیدان و یاران با وفایش دیده است، لذا در این نمایش تلاش شده تا با به کارگیری از گروه بازیگران نوجوان و اجرای گروه فرم متفاوت در برخی از صحنه ها که برای مثال زیارت سر بریده امام حسین(ع) در کلیسای راهب یکی از آن هاست، بر جذابیت اثر و مخاطب پذیری آن افزوده شود.

این در حالی است که بسیاری از بازیگران حاضر در این نمایش از نظر مالی هیچ چشم داشتی به آن ندارند و صرفاً جهت ادای دین به مقام بالای سید و سالار شهیدان و ترویج فرهنگ عاشورایی در آن به ایفای نقش پرداخته اند.

«خورشید کاروان» از آن جهت توانسته است به نمایشی درخشان در تاریخ معاصر نمایش کشور تبدیل شود که این بار داستانی را برای مخاطبان تئاتر روایت می کند و راوی و قهرمان آن نه تنها یک مسلمان نیست که راهبی نصرانی می باشد.

راهبی که در مواجهه با این حماسه بزرگ و مظلومیت امام حسین و تراژدی عاشورا و کربلا، در نهایت خود نیز به اسلام روی می‌آورد، اتفاقی که برای مخاطبان آن سال‌ها نه تنها یک خط‌ ‌شکنی بزرگ که توام با جذابیتی فراوان همراه بوده است و همین عامل باعث شده است تا در هرسال این نمایش پر رنگ تر و پر مخاطب تر از سالیان قبل به روی صحنه برود و همواره با استقبال مخاطبان نیز مواجه شود. چراکه این روزها واقعه عاشورا و نهضت حسینی نیاز به تبلیغ دارد و در حالیکه بسیاری بر این باورند که با گذشت هزار و چهارصد سال از این اتفاق مردم به دلیل مشکلات مختلف در جامعه از آن غافل شده اند، اما واقعیت چیز دیگری است و امام حسین(ع) نوری است که تا ابد در دل آزادی خواهان جهان روشن خواهد ماند، گرچه امسال به دلیل شیوع ویروس کرونا این نمایش نتوانست وارد سی و یکمین سال اجرا شود، اما تماشای آن در روزهای ماه محرم در شبکه های مجازی می تواند لذت بخش و اثرگذار واقع شود.

در پایان باید گفت تعزیه و نمایش هایی که در ایام عزاداری به روی صحنه می روند، جایگاه مهم و خاصی را در هنر کشور دارا می باشند و لذا توجه بیشتر مسئولین و هنرمندان این عرصه برای ساخت و تولید آثاری با چنین محتوایی همواره پیشنهاد می شود و امید است تا با ساخت آثاری فاخر و ماندگار همچون «خورشید کاروان» شاهد ترویج فرهنگ عاشورایی در میان مردم و جامعه باشیم.