در ستایش تدریجی‌گرایی
سجاد سالک
در ستایش تدریجی‌گرایی
اصلاح‌طلبان در آستانه یک زایش جدید قرار دارند و نسل دوم اصلاح‌طلبان می‌تواند وارد یک مسیر تازه شود و البته به الزاماتش هم پایبند باشد.
سجاد سالک، فعال جوان اصلاح‌طلب طی یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت:
یا شور و التهاب یا کنج عزلت. این خلاصه بخشی از تاریخ سیاسی گروه‌ها و جریانات سیاسی کشور را تشکیل می‌دهد. به تاریخ معاصر کشور نگاه کنید. چقدر رویارویی، تقابل و نزاع با چنگ و دندان می‌بینید و چقدر سکوت، ناامیدی و گوشه‌نشینی. در رفتار سیاسی و اجتماعی نخبگان، فعالان سیاسی و مردم با بروز این دو رویکرد بسیار مواجهیم.
یا مردم با شور و هیجان بسیار به میان آمده‌اند و جز به تمام خواسته‌ها راضی نشده‌اند یا کنج عزلت برگرفته و گوشه‌گیری اختیار و ناامیدی پیشه کرده‌اند. این رویه را می‌توان خواست همه یا هیچ نامگذاری کرد و این خواست یکباره یا کنارکشیدن ناگهانی هم عموما به قدرت و توان افراد بستگی داشته. اگر احساس می‌کردند زورشان فایق می‌آمده جز به خلع سلاح کامل رقیب و تحقیر و قبضه کامل قدرت نیندیشیده‌اند…. و اگر اقتدار بلامنازع طرف مقابل را دیده‌اند کاملا میدان را خالی کرده و به نوعی زهد و سلوک پناه برده‌اند.
به نظر می‌رسد حلقه مفقوده تاریخ کشورمان اینکرمانتالیسم یا تدریجی‌گرایی است. در واقع زندگی سیاسی فقط با شتاب دویدن و به ناگاه ایستادن نیست. کنش سیاسی در خیابان سرازیر شدن و در ادامه قهر و سکوت نیست. ما باید تمرین کنیم و یاد بگیریم که خواست‌ها و انتظارات‌مان را مرحله‌یی ببینیم و تلاش کنیم در هر مرحله بیشترین تعداد ممکن را با خواست‌‌هایمان همراه کنیم. اگر مرحله A با حساسیت و واکنش گروه X مواجه شد موضوع را حیثیتی و ناموسی نکنیم و کامیابی یا ناکامی در کسب آن خواسته را به کامیابی یا ناکامی خودمان یا گروه X گره نزنیم. اگر راه «الف» برای رسیدن به نقطه مطلوب ناهموار بود طاقت، برنامه و پشتکار لازم برای طی کردن راه «ب» با وجود طولانی بودن را داشته باشیم. به یاد داشته باشیم اصلاحاتی که با توافق نظر، همراهی و اجماع بخش عمده‌یی از نیروهای سیاسی به انجام برسد، پایدارتر، ماندگارتر و اثربخش‌تر از اصلاحات عمیق اما پرچالشی خواهد بود که فضای کشور را ناآرام کرده و با وجود شعارهای زیبا و دلنشین اما روند توسعه کشور را با اختلال مواجه می‌سازد.
در نتیجه من برای نسل دوم اصلاح‌طلبی در کشور رویکرد اینکرمانتالیسم یا تدریجی‌گرایی را پیشنهاد می‌کنم. تدریجی‌گرایی در این معنا به اجماع‌سازی گره خورده است. در چارچوب اینکرمانتالیسم گفته می‌شود اگر بخش اعظم توان یک جمع صدنفره به کار گرفته شود تا ده قدم با ثبات به پیش رویم بهتر از آن است که یک جمع 10 نفره تلاش کند صدگام متزلزل به پیش برده شود. در چارچوب تدریجی‌گرایی ما از خواست‌ها و انتظارات آرمانی‌مان می‌کاهیم و در مقابل جمع بیشتری را با خود همراه می‌کنیم. اینکرمانتالیسم نوعی سیاست همراه‌سازی است.
شما یک گام با قدرت برمی‌دارید اما وارد مسیر صعب‌العبور و چالش زا نمی‌شوید. تدریجی‌گرایی نیازمند گذشت، توافق و مصالحه است. کوتاه آمدن از ایده‌آل‌های ذهنی، تلاش برای تثبیت سیستم سیاسی، پذیرش نظم موجود و تصمیم‌گیری محافظه‌کارانه بر اساس ساخت سیاسی از جمله لازمه‌های تدریجی‌گرایی است. در این چارچوب باید با صاحبان قدرت وارد گفت‌وگو شد و کوشید نگرانی‌های امنیتی را به حداقل رسانید و فضا را برای بهبود اوضاع فراهم کرد. فعالیت اصلاحی همچنین نیازمند آرامش سیاسی در کشور است و نسل دوم اصلاح‌طلبان به جای اینکه تضادها را برجسته و تقابل‌ها را تشدید کنند باید بکوشد ضمن حفظ ثبات سیاسی و دوری از ملتهب کردن فضا، آرامش سیاسی را در کشور برقرار کند.
اتفاقا تجربه بعد از دوم خرداد هم نشان داد تلاطم‌های سیاسی، تشدید نزاع و دوقطبی شدن فضا در نهایت اصلاح‌طلبان را زمینگیر کرده و موضع مخالفان تغییر وضع موجود را مستحکم می‌کند. با همه این احوال بر این باورم که در فضای پس از اتفاقات سال 88 و در شرایطی که از سوی بخشی از تحولخواهان، کندروی و مماشات یکی از اشتباهات و نقص‌های دولت خاتمی خوانده می‌شود، رویکرد مبتنی بر تدریجی‌گرایی، خیلی از هواداران بهبود وضع موجود را خوش نمی‌آید و چه بسا اصلاح‌طلبانِ حامی توسعه توام با آرامش سیاسی، با اتهامات ریز و درشتی هم مواجه شوند. با این حال نسل دوم اصلاح‌طلبی اگر می‌خواهد در بن‌بست گرفتار نشده و روزنه جدیدی بگشاید چاره‌یی ندارد جز اینکه علاوه بر پوست‌اندازی، پوست کلفتی هم نشان داده و از صد تیر اتهام که از هر سو می‌شود روان، واهمه‌یی نداشته باشد.
