آشنایی با ماه‌های حرام در قرآن کریم

فرهنگ و هنر: از ماه های حرام سال قمری می توان به ماه محرم و ماه رجب اشاره کرد که در ادامه از تمام ماه های حرام در قرآن کریم، فلسفه و احکام آن ها مطلع خواهید شد.

تمام روز و شب ها را خداوند متعال خلق کرده است و هیچ زمانی بر زمان دیگر برتری ندارد. اما در میان برخی روزها و شب ها و ماهها، ایامی وجود دارد که به دلایلی دارای قداست و برتری خاصی هستند. آفریدگار در آیه ۳۶ سوره توبه، تعداد ماههای سال را عدد ۱۲ معرفی کرده و می فرمایند:شب ها مخلوق خداست و هیچ زمانی به خودی خود بر «زمان» دیگر برتری ندارد؛ ولی برخی از روزها، شب ها و ماه ها به خاطر علل و حوادثی، برتری و قداست خاصی پیدا می کنند. آفریدگار آسمان ها و زمین در آیه ۳۶ سوره توبه تعداد ماه های سال را دوازده ماه معرفی کرده و فرموده است:

انَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی کتَابِ اللَّهِ یوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ ذَلِک الدِّینُ الْقَیمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنْفُسَکمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِکینَ کافَّهً کمَا یقَاتِلُونَکمْ کافَّهً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ :همانا شماره ماه ها در علم خدا دوازده ماه است، که در کتاب تکوین، روزی که آسمان ها و زمین را آفرید، تثبیت گرداند. از آن، چهار ماه، حرام است و آن دین قیم است که به مصالح عباد قیام دارد. پس در این چهار ماه بر خود ستم مکنید و با مشرکان، جمیع آنان، قتال کنید، چنان که آنان با شما، جمیع شما، جنگ می کنند. و بدانید خدا همواره با پرهیزگاران است.

نام ماه‌های حرام

ماه های حرام عبارت است از:رجب، ذی القعده، ذی الحجه و محرم. این ماهها از زمان حضرت ابراهیم، دارای دارای حرمت بودند. حرمت جنگ و تشدید دیه قتل از جمله احکام فقهی ماه های حرام است. (بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۳۳۹)

نسیء

اعراب گاه به دلیل خصومت شخصی، حرمت ماه محرم را به ماه صفر و ماههای دیگر را هم همینطور به تاخیر می انداختند که به آن «نَسیء» گفته می شود و در قرآن گناهی بزرگ شمرده شده است و به معنای تأخیر حرمت یک ماه از ماه های حرام به ماه دیگر است.

با گذشت زمان عرب ها در مناسک حج و حرمت ماه ها تغییراتی به وجود آوردند چرا که به دلیل خشم و کینه زیاد، در مواردی ترک جنگ و غارت و چپاول در سه ماه پیاپی بر آنان دشوار می آمد، از سوی دیگر نمی خواستند بر سنت دیرین خود که حرمت ۴ ماه از سال بود اخلالی ایجاد شود، به همین دلیل با به تاخیر انداختن حرمت ماه محرم، آن را به ماه صفر انتقال می دادند و به همین ترتیب ماه های حرام را هم به تأخیر می انداختند و ماه های به تأخیر افتاده به نام اصلی خود خوانده می شد و در نهایت نظم همه ماه ها به هم می خورد. (انصاری، نسیء، ص ۲۲۳۰)

در قرآن به شدت با این کار مخالفت شده است:

إِنَّمَا النَّسِیءُ زِیَادَهٌ فِی الْکُفْرِ ۖ یُضَلُّ بِهِ الَّذِینَ کَفَرُ وا یُحِلُّونَهُ عَامًا وَیُحَرِّ مُونَهُ عَامًا لِّیُوَاطِئُوا عِدَّهَ مَا حَرَّ مَ اللَّـهُ فَیُحِلُّوا مَا حَرَّ مَ اللَّـهُ ۚ زُیِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ ۗ وَاللَّـهُ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ :جز این نیست که جابجا کردن [ماههای حرام ]، فزونی در کفر است که کافران به وسیله آن گمراه می شوند؛ آن را یکسال حلال می شمارند، و یکسال [دیگر]، آن را حرام می دانند، تا با شماره ماههایی که خدا حرام کرده است موافق سازند و در نتیجه آنچه را خدا حرام کرده [بر خود] حلال گردانند. زشتی اعمالشان برایشان آراسته شده است، و خدا گروه کافران را هدایت نمی کند. (سوره توبه، آیه۳۷)

تشدید دیه قتل در ماه های حرام

یکی از احکم ماههای حرام، تشدید دیه قتل است. به اندازه یک سوم دیه قتل در ماههای دیگر به اندازه دیه در ماههای حرام اضافه می شود.

امام خمینی (ره) می فرماید:

«لو ارتکب القتل فی أشهر الحرم:رجب و ذی القعده و ذی الحجه و المحرم فعلیه الدیه و ثلث من أی الأجناس کان تغلیظا، و کذا لو ارتکبه فی حرم مکه المعظمه، و لا یلحق بها حرم المدینه المنوره و لا سائر المشاهد المشرفه، و لا تغلیظ فی الأطراف و لا فی قتل الأقارب ». (کتاب الدیات، ج ۱، القول فی مقادیر الدیات، مسأله ۲۳)

یعنی:

۱.اگر شخصی در ماههای حرام رجب و ذی القعده و ذی الحجّه و محرم، مرتکب قتل شود، پس بر او پرداخت یک دیه و ثلث است از هر جنسی که باشد، به جهت تغلیظ و تشدید. همچنین اگر در حرم مکۀ معظمه مرتکب قتل شود نیز دیه او به همین منوال است، اما در حرم مدینه منوّره و همچنین بقیه مشاهد مشرفه، به مکّۀ معظمه اینگونه نمی باشد.

۲. در اعضاء بدن و همچنین در قتل نزدیکان، تغلیظ وجود ندارد و دیه به جهت آن افزایش نمی یابد.