پهپادهای ایرانی یکی از مهمترین ابزارهای قدرت نظامی ایران هستند. با هم نگاهی به توان پهپادی ارتش و سپاه داریم.
طی چند دهه اخیر فناوری پهپادی نقش برجسته‌ای در نبردها و جنگ‌های جهان پیدا کرده است و در این بین پهپادهای «انتحاری» از نقش برجسته‌تری نسبت به سایر انواع پهپادها برخوردار هستند.
سیدمحمد طاهری در گزارشی در تسنیم نوشت: این پرنده‌های بدون سرنشین که مشخصاتی شبیه به موشک‌های کروز دارند، در انواع مختلف با کارآیی‌های متفاوت، به دلیل صرفه اقتصادی، اثرگذاری مناسب و سهولت بکارگیری به جنگ افزاری تبدیل شده‌اند که بعضا تعیین کننده سرنوشت میادین جنگ هستند و یا حداقل قادرند تلفات قابل توجهی به دشمن وارد کنند.
از سوی دیگر این نوع از پهپادها به دلیل ابعاد کوچکتری که نسبت به سایر پهپادها دارند سخت‌تر توسط رادارها شناسایی می‌شوند و برخی از آنها حتی قابل حمل توسط نفر بوده و در یگان‌های پیاده و نیروهای ویژه نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نیروهای مسلح و صنایع دفاعی کشورمان نیز در سال‌های اخیر طیف متنوعی از پهپادهای انتحاری را طراحی و تولید کرده‌اند، بگونه‌ای که امروز به یکی از کشورهای مطرح در حوزه طراحی و تولید پهپادهای انتحاری تبدیل شده‌ایم. از طرفی کیفیت پهپادهای تولید شده در ایران در برخی از عملیات‌هایی که نیروهای مسلح اجرا کرده‌اند خود را نشان داده و همین امر موجب شده تا برخی از کشورها خواهان این پهپادها باشند.
در این گزارش نگاهی به مهمترین پهپادهای انتحاری ساخت ایران خواهیم داشت.
***
* طوفان
«طوفان» نوعی از پهپادهای ایرانی است که برای یافتن و انهدام دشمن با استفاده از جست‌وجوگر اپتیکی ساخته شده است. این پهپاد که از آن با نام «چمران۲» نیز یاد شده، با استفاده از مواد جاذب امواج رادار و سبک ساخته شده و سطح مقطع راداری آن بسیار پایین است. دوربین جلونگر که در دماغه این هواپیما قرار دارد تا آخرین لحظه تصاویر را به‌صورت بی‌درنگ ارسال می‌کند تا کار هدفگیری به انجام برسد.
بیشینه سرعت طوفان ۲۵۰ کیلومتر بر ساعت، شعاع پروازی ۱۰۰ کیلومتر، سقف پرواز ۱۴۰۰۰ پا (معادل ۴۲۶۷ متر) و مداومت پروازی آن ۲ــ۱ ساعت عنوان شده است. برد ۱۰۰کیلومتری طوفان ارزش عملیاتی قابل قبولی برای آن ایجاد کرده است و با مداومت پروازی خود زمان کافی برای جست‌وجوی هدف و حمله به آن را فراهم می‌کند.
البته در صورت استفاده از هدایت و ناوبری مستقل از ایستگاه زمینی، پهپاد طوفان با توجه به مداومت پروازی و فرض سرعت پیمایشی حداقل ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت می‌تواند به برد ۲۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتری دست یابد.
پیکربندی این پهپاد تا حدودی نامتعارف بوده و طرحی بین پهپادهای بال دلتایی و بال پرنده را تداعی می‌کند ضمن آنکه یک موتور ملخی درون‌سوز که در انتهای بدنه نصب شده نیروی حرکتی طوفان را فراهم کرده است. چند سطح عمودی در نوک بال و میانه بدنه نیز کار پایدارسازی آن را به‌عهده دارند.
تاکنون دو نمونه از این هواپیما نمایش داده شده است. سازوکار (مکانیزم) پرتاب طوفان از نوع JATO بوده و در صورت نیاز به فرود این هواپیما به‌روش فرود آرام روی زمین بازیابی می‌شود. با این شیوه، پرتاب این پهپادهای کوچک در نزدیکی خطوط مقدم نبرد و یا در فضای جنگ شهری به‌عنوان یک راه‌حل فوری و واکنش سریع برای انهدام یک هدف مهم تلقی می‌شود.
* صاعقه
این پهپادها نمونه‌ای از پهپاد هدف تمرینی «صاعقه» هستند که با مجهز شدن به سر جنگی ۱۰کیلوگرمی برای عملیات انتحاری با برد ۱۰۰ کیلومتر و توانایی ارسال تصاویر تا برخورد به هدف آماده شده‌اند، به این ترتیب کاربر ضمن دریافت اطلاعات از آخرین وضعیت هدف، امکان افزایش دقت در اصابت را با خطای کمتر از یک متر دارد و همچنین در صورت نیاز می‌تواند با رؤیت هدف مهمتری از طریق تصاویر، به انتخاب آن هدف اقدام کند. البته پهپاد صاعقه در دو نوع ۱ و ۲ با مشخصات تا حدودی متفاوت ساخته شده است.
«صاعقه‌ــ۱» هواپیمای بدون سرنشینی از نوع بال دلتا با ضریب منظری متوسط رو به پایین است که توسط متخصصان داخلی طراحی و به‌صورت انبوه تولید شده و در اختیار نیروهای مسلح قرار گرفته است. صاعقه جزو سریعترین پهپادهای موتور ملخی ایرانی است که همین عامل سرعت بالای آن را به ابزار مناسبی برای تمرین ادوات توپخانه‌ای تبدیل کرده است.
همچنین از نظر قابلیت مانور نیز در زمره پهپادهایی با چابکی بالا قرار می‌گیرد، به‌خصوص با توجه به پیکربندی بال دلتایی و عدم وجود سطح متعادل کننده به‌نظر می‌رسد این پرنده با ناپایداری ذاتی یا پایداری کم طراحی شده باشد که این ویژگی باعث چابکی پرنده در پاسخ به فرامین داده شده می‌گردد.
این هواپیمای بدون سرنشین توسط پرتابگر JATO پرتاب می‌شود. این پرتابگر که توسط کارشناسان داخلی طراحی و ساخته شده است این امکان را فراهم می‌آورد تا هواپیما بدون نیاز به باند پروازی بتواند سرعت اولیه لازم جهت پرواز را به‌دست آورد.
در این پرتابگر از نیروی راکت با سوخت جامد استفاده شده است. به‌کمک این پرتابگر، امکان پرتاب هواپیما در هر شرایط و موقعیت وجود دارد و به‌راحتی می‌توان از روی عرشه ناو، خودروی سبک، مناطق کوهستانی و حتی از ورودی پناهگاه‌ها و تونل‌ها هواپیما را به پرواز درآورد.
صاعقه‌ــ۱ در آموزش عملیات پدافند هوایی به‌عنوان هدف برای سامانه‌های دفاع هوایی غیرراداری و همچنین فریب دشمن در صحنه نبرد استفاده می‌شود. اجرای مانور در صاعقه‌ــ۱ از طریق یک دستگاه رادیو کنترل با سامانه ردیاب اپتیکی به‌وسیله خلبان و تأمین پایداری پرواز آن به‌وسیله یک سامانه پایداری خودکار صورت می‌گیرد.
این پرنده با توجه به سبکی و شکل آیرودینامیکی مناسب و بهره‌گیری از فناوری مواد مرکب سبک‌وزن در سازه با سرعتی بالا توانایی اجرای انواع مانورهای پروازی را دارد. بازیابی این هواپیما معمولاً توسط چتر صورت می‌گیرد و در شرایط اضطراری می‌تواند به‌آرامی توسط خلبان در باند فرود آید.
بیشینه سرعت صاعقه‌ــ۱ برابر ۲۵۰ کیلومتر بر ساعت، شعاع پرواز ۱۰ کیلومتر، سقف پرواز ۱۱هزار پا (حدود ۳۳۰۰ متر) و مداومت پرواز آن حدود ۶۰ دقیقه است.
«صاعقه‌ــ۲» نیز بر اساس نمونه اول با جنس بدنه از مواد مرکب بوده و کاربرد آن علاوه بر هدف پرنده به‌منظور آموزش و تمرین پرسنل پدافند موشکی و راداری، فریب دشمن در صحنه نبرد نیز می‌تواند باشد.
پهپاد صاعقه ۲
صاعقه‌ــ۲ با داشتن خط انتقال داده متشکل از تجهیزات الکترونیکی و مخابراتی هواپیما و ایستگاه کنترل زمینی قابل حمل و سبک مجهز به رایانه‌های مناسب می‌تواند در ارتفاع ۱۰ تا ۱۲ هزار پایی (۳۰۰۰ تا ۳۶۰۰ متری) پرواز کند. طول این نمونه ۲.۸۱ متر، دهانه بال ۲.۶۰ متر، بیشینه جرم پرتاب ۶۰ کیلوگرم، بیشینه سرعت ۲۳۰ تا ۲۵۰ کیلومتر بر ساعت و مداومت پرواز آن ۴۵ تا ۶۰ دقیقه و برد ۵۰ کیلومتر است.
ایستگاه کنترل زمینی این پرنده به‌عنوان سامانه ارسال اطلاعات و فرامین مورد نیاز جهت هدایت و کنترل پرنده که به‌وسیله خلبان اعمال می‌گردد توانایی برقراری ارتباط uplink وdownlink، دریافت اطلاعات پروازی، ذخیره‌سازی و نمایش اطلاعات دریافت‌شده را دارد.
صاعقه‌ــ۲ پس از طی مسیر برنامه‌ریزی‌شده به‌صورت خودکار با تغییر مسیر به مبدأ پرواز خود و یا هر نقطه از پیش تعیین‌شده بازمی‌گردد. بازیافت این هواپیما نیز همانند صاعقه‌ــ۱ صورت می‌گیرد.
هدایت و کنترل این هواپیما به دو صورت نیمه‌خودکار یعنی با اعمال فرامین کاربر به‌صورت رادیویی با توجه به دریافت اطلاعات پروازی هواپیما و مأموریت تعیین‌شده هدایت می‌شود، و در حالت تمام‌خودکار، مختصات نقاط مسیر پرواز و ارتفاع از سطح دریا توسط کاربر از طریق ایستگاه زمینی پیش از پرواز در حافظه تجهیزات الکترونیکی پرنده ذخیره می‌شود. هواپیما پس از پرواز و قرار گرفتن در حالت مأموریت توسط خلبان با استفاده از GPS و ارتفاع‌سنج، خود را در مسیر از پیش تعیین‌شده قرار می‌دهد.
متخصصان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران با استفاده از ساختار مطلوب و توانمندی‌های پهپاد صاعقه و به‌احتمال زیاد صاعقه‌ــ۲ یک نمونه رزمی تهاجمی با برد ۱۰۰ کیلومتر را از روی آن توسعه داده‌اند که ضمن قابلیت ارسال تصاویر با حمل محموله انفجاری با قدرت تخریب مناسب امکان تهاجم سریع در زمان کمتر از ۳۰ دقیقه به هر هدف مدنظر فرماندهان را فراهم می‌کند.
* ابابیل
خانواده پهپادهای ابابیل با انواع S ، B و T یکی دیگر از پهپادهای طراحی داخلی بوده که طراحی نسل اول آن به اواسط دوران جنگ تحمیلی بازمی‌گردد. در سال ۱۳۷۰ نمونه بازطراحی شده آن در خط تولید قرار گرفته و به یکی از پرشمارترین پهپادهای ایرانی تبدیل شد.
تحویل انبوه ابابیل۲ به نیروی دریایی سپاه در مهر ۱۳۹۹
مشخصات ابعادی و پروازی نمونه‌های مختلف آن متفاوت بوده که شامل قابلیت دستیابی به سرعت ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت، برد عملیات شناسایی ۱۵۰ کیلومتر، سقف پرواز حدود ۴۲۰۰ متر و حمل محموله شناسایی یا مواد منفجره ۳۰ تا ۴۰ کیلوگرمی است.
علاوه بر مأموریت شناسایی که ابابیل با تصویربرداری از ناوهای هواپیمابر آمریکایی در آن مهارت خود را نشان داد، از این پهپاد به‌عنوان هدف تمرینی پدافند هوایی نیز استفاده می‌شود.
ابابیل هواپیمایی بال پایین و دارای پیش‌بال (کانارد) است و همین ویژگی سبب می‌شود تا با پدید آمدن مشخصه ناپایداری ذاتی یا پایداری کم، مشخصات مانوری آن در سطح بالایی باشد.
پرتاب پهپادهای ابابیل از روی قایقهای تندرو
این هواپیما یک سامانه چندمنظوره بوده و جهت مأموریتهای گوناگونی همچون هدف هوایی در قالب هواپیمای شبیه‌سازی‌کننده دشمن به‌کار می‌رود. ویژگی‌های کلی این پهپاد عبارتند از طراحی آیرودینامیکی مناسب، جداسازی و مونتاژ سریع، سهولت به‌کارگیری و تعمیر، تحرک و انعطاف‌پذیری خوب، قابلیت استفاده در محیط‌های دریا و خشکی، قابلیت بازیابی و استفاده چندباره، قیمت تمام‌شده مناسب. بدنه نمونه‌های اولیه از آلومینیوم استاندارد هوایی بود و بعداً نوع ساخته‌شده از مواد مرکب نیز به تولید رسید.
پرتاب پهپاد ابابیل ۲ از روی ناو ارتش
این پهپاد با استفاده از انواع سامانه‌های پیشرفته تبادل داده و نیز ناوبری خودکار امکان پرواز تحت کنترل ایستگاه زمینی یا به‌صورت خودکار و برنامه‌ریزی‌شده از قبل روی مناطق مشخص‌شده را دارد.
* کیان
پهپاد کیان‌ــ۱ در سال ۱۳۹۳ با مأموریت سنجش تجهیزات پدافند هوایی، پهپاد هدف و تهاجمی انتحاری با ابعادی کوچک و با موتور میکروجت با توانایی رسیدن به سرعت بیشینه ۴۸۰ کیلومتر بر ساعت ساخته شده و به‌تعداد زیاد به‌خدمت گرفته شده بود. این پهپاد با دهانه بال ۲ متر قابلیت حمل محموله ۳۰کیلوگرمی با سقف پرواز نزدیک به ۵۵۰۰ متر را دارا بوده و با سرعت پیمایشی ۳۵۰ کیلومتر بر ساعت پرواز می‌کند.
پهپاد کیان
کیان-۲ بر اساس طرح موفق و عملیاتی کیان‌ــ۱ با ابعادی در حدود دو برابر و برای مأموریتهای متنوع ساخته و در شهریور ۱۳۹۸ در اختیار نیروهای مسلح کشور قرار گرفت. از جمله مأموریتهای پهپاد کیان‌ــ۲ انهدام اهداف مدنظر پدافند هوایی به‌صورت نقطه‌زن است. برد عملیاتی این پهپاد بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر عنوان شده که با توجه به بزرگی قابل توجه ابعاد کیان‌ــ۲ نسبت به کیان‌ــ۱ قابل دستیابی است.
